Healthy Life Ad
Health Tips

အလြန္အမင္းေၾကာက္လန္႔ေရာဂါကို ေအာင္ႏိုင္ျခင္း

—–၊ ေဒါက္တာအုန္းေက်ာ္ (စိတ္က်န္းမာေရးအထူးကု ဆရာ၀န္ႀကီး) ၊—–

ဦးေႏွာက္လွ်ပ္စစ္လႈိင္း

အလြန္အမင္း ေၾကာက္လန္႔ေရာဂါရွင္ မစၥက္ေကကို စာေရးသူရဲ ႔ စိတ္က်န္းမာေရးေဆးခန္းမွာ အျပင္လူနာအျဖစ္ ဆက္လက္ကုသေပးပါတယ္။ မစၥက္ေကရဲ ႔ ခရစ္ယာန္နာမည္က ဂ်ဴလီျဖစ္လို႔ ရင္းရင္းႏွီးႏွီးဂ်ဴလီလို႔ပဲ ေျပာဆိုဆက္ဆံရတယ္။ ဂ်ဴလီရဲ ႔ခင္ပြန္း မစၥတာေအဒမ္ေကလည္း လိုက္ပါလာတယ္။

“ ေအဒမ္ပါ လာေရာက္ေတြ႔ဆံုတာ ေကာင္းပါတယ္။ ဂ်ဴလီရဲ ႔ေရာဂါကို ကုသမႈမွာ အေထာက္အကူရတာေပါ့”

“ ကြၽန္မေရာဂါက အလြန္အမင္း ေၾကာက္လန္႔ေရာဂါ (Panic Disorder)ဆိုတာ ေသခ်ာသြားၿပီလား”

“ ၿပီးခဲ့တဲ့အပတ္က အေရးေပၚဌာနမွ စမ္းသပ္စစ္ေဆးခဲ့လို႔ ေသခ်ာသေလာက္ရွိသြားပါၿပီ”

ေအဒမ္က စူးစမ္းေမးျမန္းပါတယ္။

“ အလြန္အမင္း ေၾကာက္လန္႔ေရာဂါက ကုသလို႔ ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္သလား”

“ ေသေသခ်ာခ်ာ ကုသဖို႔ ၄၀ ရာခိုင္ႏႈန္းက ေရာဂါလံုး၀ေပ်ာက္ကင္းသြားႏိုင္တယ္။ ၅၀ ရာခိုင္ႏႈန္းက ေရာဂါလကၡဏာ သိသိသာသာ ေလ်ာ့နည္းၿပီး ေန႔စဥ္လုပ္ငန္းေတြကို ပံုမွန္ေဆာင္ရြက္ႏုိင္တယ္။ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းသာ နာတာရွည္ေရာဂါအျဖစ္ ေရာဂါသက္ၾကာရွည္ေနတာ ေတြ႔ရပါတယ္”

“ ကြၽန္မေရာဂါအတြက္ ကုသမႈေတြကို ေျပာျပပါ”

“ အလြန္အမင္း ေၾကာက္ရြံ ႔ထိတ္လန္႔တဲ့ အျဖစ္အပ်က္ (Panic Attack) ျဖစ္ပြားမႈေလ်ာ့နည္းေအာင္၊ ျဖစ္ပြားရင္လည္း မျပင္းထန္ေအာင္ ေဆးနဲ႔ကုသေပးတာ ရွိပါတယ္။ စိတ္ၿငိမ္ေဆးတစ္မ်ဳိးျဖစ္တဲ့ Alprazolam (Xanax)နဲ႔ စိတ္က်ေရာဂါကုသေဆး တစ္မ်ဳိးျဖစ္တဲ့ Paroxetine ေဆးကို အလြန္အမင္း ေၾကာက္ရြံ ႔ထိတ္လန္႔ေရာဂါမွာ ကုသဖို႔အတြက္ အေမရိကန္ႏိုင္ငံ FDA က ခြင့္ျပဳထားပါတယ္။ တျခား SSRI စိတ္က်ေရာဂါကုသေဆးေတြနဲ႔ စိတ္ၿငိမ္ေဆး (ဥပမာ- Clonazepam) ေတြလည္းရွိတယ္။ ေဆးေသာက္လို႔ ေရာဂါသက္သာတယ္ဆိုရင္ ၆ လမွ တစ္ႏွစ္အထိ ၾကာရွည္ေသာက္သံုးလို႔ရပါတယ္”

“ ေၾကာက္ရြံ ႔ထိတ္လန္႔တဲ့အခ်ိန္မွာ ခံစားရတဲ့ ႏွလံုးခုန္ျမန္တာ၊ အသက္႐ွဴျမန္ၿပီးေမာပန္းတာ၊ ေခါင္းမူးခ်င္သလိုျဖစ္တာ စတဲ့ လကၡဏာေတြကို ရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႔ တမင္သက္သက္ဖန္တီးရမယ္။ ဥပမာ-တစ္ေနရာထဲမွာ ခုန္ဆြခုန္ဆြေျပးၾကည့္။ မိနစ္၀က္-တစ္မိနစ္အထိ ေလ့က်င့္ရင္ ႏွလံုးခုန္ျမန္တာတို႔၊ အသက္႐ွဴျမန္တာတို႔ကို ခံစားလာရလိမ့္မယ္။”

ဂ်ဴလီက သူ႔သေဘာထားကို တင္ျပတယ္။

“ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ ေဆးမေသာက္ခ်င္ဘူး ေဒါက္တာအုန္း”

“ စိတ္ကုထံုး ကုနည္းေတြ ရွိပါတယ္”

ဂ်ဴလီနဲ႔ ေအဒမ္က ၿပိဳင္တူေတာင္းဆိုပါတယ္။

“ ရွင္းျပပါ . . .”

“ စိတ္ကုထံုးကုနည္းကို ႏွစ္မ်ဳိးခြဲျခားႏိုင္တယ္။ (က) အလြန္အမင္း ေၾကာက္ရြံ ႔ထိတ္လန္႔တဲ့ အျဖစ္အပ်က္ (Panic Attack) ခံစားလာရရင္ ေဆာင္ရြက္ရမယ့္ အျပဳအမူနဲ႔ (ခ) ေရရွည္အသံုးျပဳႏိုင္တဲ့ စိတ္ကုထံုးကုနည္းပရိယာယ္ ျဖစ္ပါတယ္”

“ အလြန္အမင္း ေၾကာက္ရြံ ႔ထိတ္လန္႔တာ ခံစားလာရရင္ ကြၽန္မဘာလုပ္ရမလဲ”

“ ကေနဒါႏိုင္ငံ စိုးရိမ္စိတ္လြန္ကဲေရာဂါအဖြဲ႔က ထုတ္ေ၀ေပးထားတဲ့ ပညာေပးစာလႊာတစ္ခု ရွိပါတယ္။ အဲဒီစာအုပ္ေလးထဲမွာ လူနာကိုယ္တုိင္ ကိုယ္ထူကိုယ္ထျပဳမူေဆာင္ရြက္ႏိုင္တဲ့ နည္းလမ္းေတြကို ၫႊန္ၾကားထားပါတယ္။ (၁) ေၾကာက္ရြံ ႔ထိတ္လန္႔လို႔ ျဖစ္ပြားလာတဲ့ လကၡဏာေတြကို ပံုႀကီးခ်ဲ ႔ၿပီးမေတြးနဲ႔။ “ ငါေသမ်ားသြားမလား” ၊ “ ႏွလံုးေလျဖတ္သြားမလား” ၊ “ စိတ္ေဖာက္ျပန္သြားမွာလား” စတဲ့ အေတြးေတြရဲ႕ လႊမ္းမိုးမႈကို မခံယူနဲ႔။ ႏွလံုးခုန္ျမန္တာ၊ အသက္႐ွဴၾကပ္လာတာ၊ မူးေ၀ခ်င္သလို ျဖစ္တာေတြက ခႏၶာကိုယ္ေရာဂါေၾကာင့္မဟုတ္ဘူး။ ေၾကာက္စိတ္ေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ ဇီ၀သဘာ၀တံု႔ျပန္မႈေတြလို႔ သတိျပဳလိုက္ရမယ္”

ေအဒမ္က ၾကားျဖတ္မွတ္ခ်က္ခ်တယ္။

“ အဲဒါမွန္တယ္ ေဒါက္တာ။ ဂ်ဴလီ Panic Attack ရလာရင္ ေဖ်ာင္းဖ်လို႔မရေတာ့ဘူး”

“ ေၾကာက္စိတ္ကိုျပန္ၿပီး ေၾကာက္လာတာပါ”

“ အဲဒီေတာ့ . . .”

“ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ဂ်ဴလီျပဳလုပ္ႏိုင္တဲ့ ေၾကာက္စိတ္ေျဖေဖ်ာက္နည္းေတြ ရွိတယ္။ (၂) အသက္ျပင္းျပင္းနဲ႔ေႏွးေႏွး႐ွဴ႐ႈိက္ျခင္း (Calm Breathing) ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ရမယ္။ ေၾကာက္ရြံ႕ထိတ္လန္႔ရင္ အသက္႐ွဴျမန္ၿပီး အသက္႐ွဴတာ “ တိမ္” တယ္။ ရင္ဘတ္အေပၚပိုင္းမွာသာ ႐ွဴ႐ႈိက္ေနသလိုရွိမယ္။ အသက္ေႏွးေႏွးနဲ႔ ျပင္းျပင္း႐ွဴ႐ႈိက္ျခင္းကေတာ့ ႏွာေခါင္းကေန ရင္ဘတ္ေအာက္ပိုင္းအထိ တ၀ႀကီး႐ွဴ႐ႈိက္တာျဖစ္တယ္။ စိတ္အာ႐ံုစိုက္ၿပီး ေႏွးေႏွးနဲ႔ ျပင္းျပင္းအသက္႐ွဴရင္ စိုးရိမ္စိတ္၊ ေၾကာက္စိတ္ေတြ သက္သာသြားတာ ေတြ႔ရလိမ့္မယ္။ ႏွာေခါင္းကစၿပီး ၀မ္းဗိုက္ပူေဖာင္းလာတဲ့အထိ ၄ စကၠန္႔ေလာက္ၾကာေအာင္ အသက္႐ွဴသြင္း၊ ၂ စကၠန္႔ေလာက္ အသက္႐ွဴရပ္ထား။ ၿပီးရင္ ၄ စကၠန္႔ေလာက္ၾကာေအာင္ တျဖည္းျဖည္း အသက္႐ွဴထုတ္။ တစ္စကၠန္႔-ႏွစ္စကၠန္႔ အသက္႐ွဴရပ္ထား။ အဲဒီလိုနည္းနဲ႔ တစ္မိနစ္အတြင္းမွာ ၆ ႀကိမ္မွ ၈ ႀကိမ္ႏႈန္းနဲ႔ အသက္႐ွဴျခင္းျဖစ္ပါတယ္။

အလြန္အမင္း ေၾကာက္ရြံ ႔ထိတ္လန္႔ေတာ့မလို ေရွးဦးလကၡဏာေတြေပၚလာရင္ ႂကြက္သားေျပေလ်ာ့နည္းကိုလည္း အသံုးျပဳႏိုင္တယ္။ ႂကြက္သားေျပေလ်ာ့ျခင္းကို အာ႐ံုျပဳၿပီး ေလ့က်င့္လိုက္ရင္ ေၾကာက္စိတ္က သက္သာသြားႏိုင္တယ္”

ဂ်ဴလီက ၀န္ခံေျပာၾကားတယ္။

“ အဲဒီလို အသက္႐ွဴနည္း၊ ႂကြက္သားေျပေလ်ာ့နည္းေတြကို ကြၽန္မမကြၽမ္းက်င္ဘူး”

“ အဲဒါ ပြဲမ၀င္ခင္အျပင္မွာ ေလ့က်င့္ထားရမွာပါ။ က်င့္သားရလာရင္ လိုအပ္တဲ့အခ်ိန္မွာ အလြယ္တကူ အသံုးျပဳႏိုင္လိမ့္မယ္။ လက္ဆြဲအိတ္ထဲမွာ အသင့္ေဆာင္ထားတဲ့ ေဆးလံုးလိုေပါ့။

(၂) အလြန္အမင္းေၾကာက္လန္႔ေရာဂါကို အႏိုင္ယူဖို႔ ေရရွည္အသံုးျပဳႏိုင္တဲ့ နည္းပရိယာယ္ေတြလည္း ရွိေသးတယ္”

“ ရွင္းျပပါေဒါက္တာ”

“ အလြန္အမင္း ေၾကာက္လန္႔ေရာဂါနဲ႔ ပတ္သက္ရင္ အျမင္မွန္ (Realistic Thinking)ရွိဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ အလြန္အမင္းေၾကာက္လန္႔ေရာဂါရွင္ရဲ ႔စိတ္ထဲမွာ ေၾကာက္ေနတဲ့ အေတြးေတြရွိတယ္။ ဥပမာ-ငါမူးေမ့သြားလိမ့္မယ္။ ႏွလံုးေလျဖတ္ေရာဂါျဖစ္လိမ့္မယ္။ ဒီလိုပဲ အၿမဲျဖစ္ေနမွာလား။ ငါဒီလိုျဖစ္ရင္ လူေရွ ႔သူေရွ ႔မွာ ရွက္စရာႀကီး။ ငါစိတ္ေဖာက္ျပန္သြားမွာလား။ ႐ူးသြပ္ခ်င္လို႔မ်ားလား။ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ ဒီလိုျဖစ္ရင္ ငါေသသြားမွာလား” စတဲ့ အေတြးေတြျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီလို ေၾကာက္စိတ္ကို အေျခခံတဲ့ အယူလြဲမႈက ေရာဂါေၾကာင့္ၾကစိတ္ကို ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္”

ေအဒမ္က ၾကားျဖတ္ေထာက္ခံေျပာပါတယ္။

“ ကြၽန္ေတာ့္ကို ဂ်ဴလီက အဲဒီလိုေမးခြန္းမ်ဳိးေတြ ထပ္တလဲလဲ ေမးျမန္းတတ္တယ္။ တတ္ႏိုင္သမွ် ကြၽန္ေတာ္ေဖ်ာင္းဖ်ေပးရတယ္”

စာေရးသူက ဆက္လက္ေဆြးေႏြးပါတယ္။

“ ေအဒမ္က ဂ်ဴလီရဲ႕ေရာဂါကို နားလည္ၿပီး ကူညီပံ့ပိုးမႈေပးႏိုင္ရင္တအားပါပဲ။ မူမမွန္တဲ့ အေတြးေတြကို တိုက္ဖ်က္ဖို႔ ဆန္႔က်င္ဘက္အေထာက္အထားေတြကို စဥ္းစားၿပီးေခ်ပပါ။ ဥပမာ-“ ငါေၾကာက္ရြံ႕ထိတ္လန္႔ေနတုန္းက ႏွလံုးေလျဖတ္မလား၊ သတိ ေမ့ေျမာၿပီး ေသမ်ားသြားမလားလို႔ စဥ္းစားမိတယ္။ ေၾကာက္ရြံ႕ထိတ္လန္႔တဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေတြ ခံစားရတာ အႀကိမ္ႀကိမ္ရွိၿပီ။ ငါဘာမွျဖစ္မသြားဘူး။ ေဆးစစ္ထားတဲ့ မွတ္တမ္းေတြကလည္း ငါ့မွာေသႏိုင္တဲ့ ေရာဂါမရွိဘူးလို႔ ေဖာ္ျပထားတယ္” စသျဖင့္ေပါ့။ အဲဒီလိုစဥ္းစားၿပီး မွတ္စုေရးထား။ ေၾကာက္ရြံ႕ထိတ္ လန္႔သလိုျဖစ္ရင္ အိတ္ထဲကထုတ္ၿပီး ျပန္ဖတ္ၾကည့္”

ဂ်ဴလီက ေစာဒကတက္ပါတယ္။

“ ကြၽန္မတစ္ေယာက္တည္း ေလ့က်င့္ဖို႔ခက္မယ္ထင္ပါတယ္”

“ အဲဒီလိုအေတြးအေခၚေျပာင္းၿပီး စဥ္းစားတတ္ေအာင္ ကြၽန္ေတာ္တို႔က ကူညီေပးမွာပါ။ “ အေတြးေျပာင္းကုထံုး” ( Cognitive Therapy)လို႔ ေခၚပါတယ္။ ဂ်ဴလီသင္ၾကားေလ့က်င့္ရမယ့္ ကုသနည္းတစ္ခုရွိေသးတယ္”

“ ကြၽန္မစိတ္၀င္စားပါတယ္”

“ ေၾကာက္ရြံ႕ထိတ္လန္႔ျခင္းကို ရင္ဆုိင္ျခင္း (Exposure Therapy)ျဖစ္ပါတယ္။ (က) ေၾကာက္ရြံ႕ထိတ္လန္႔တဲ့အခါ ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ ခႏၶာကိုယ္လကၡဏာေတြကို ရင္ဆိုင္တာက ပထမနည္းျဖစ္ပါတယ္”

“ ကြၽန္မဘာလုပ္ရမလဲ”

“ ေၾကာက္ရြံံ ႔ထိတ္လန္႔တဲ့အခ်ိန္မွာ ခံစားရတဲ့ ႏွလံုးခုန္ျမန္တာ၊ အသက္႐ွဴျမန္ၿပီး ေမာပန္းတာ၊ ေခါင္းမူးခ်င္သလိုျဖစ္တာ စတဲ့ လကၡဏာေတြကို ရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႔ တမင္သက္သက္ ဖန္တီးရမယ္။ ဥပမာ-တစ္ေနရာထဲမွာ ခုန္ဆြခုန္ဆြေျပးၾကည့္။ မိနစ္၀က္-တစ္မိနစ္အထိ ေလ့က်င့္ရင္ ႏွလံုးခုန္ျမန္တာတို႔၊ အသက္႐ွဴျမန္တာတို႔ကို ခံစားလာရလိမ့္မယ္။

ဂ်ဴလီက အေၾကာက္လြန္ကဲေရာဂါရွိသူဆိုေတာ့ အဲဒီလို လကၡဏာေတြနဲ႔အတူ ေၾကာက္စိတ္လည္း ျဖစ္ေပၚလာလိမ့္မယ္။ အဲဒီလိုေၾကာက္စိတ္ ဘယ္ေလာက္အဆင့္ရွိတယ္ဆိုတာ သတ္မွတ္လိုက္။ ဒါေပမဲ့ ေလ့က်င့္ခန္းကို ဆက္လက္လုပ္။ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္း၊ အသက္႐ွဴႏႈန္းေတြ က်ဆင္းမသြားေပမယ့္ ေၾကာက္စိတ္ေလ်ာ့နည္းသြားတာကို ေတြ႔ရွိရလိမ့္မယ္။ ဒါေၾကာင့္ “ ေၾကာက္စိတ္-ခႏၶာကိုယ္လကၡဏာ-ပိုၿပီးေၾကာက္စိတ္” ဆိုတဲ့ စက္၀န္းကို ျဖတ္ေတာက္ႏိုင္လိမ့္မယ္”

(ခ) ဒုတိယအခ်က္ကေတာ့ အလြန္အမင္းေၾကာက္လန္႔ေရာဂါေၾကာင့္ “ အိမ္ကုပ္” မျဖစ္ေစနဲ႔။ ေၾကာက္ရြံ ႔ထိတ္လန္႔လာမွာ စိုးရိမ္လို႔ ေရွာင္ရွားေနတဲ့ အေျခအေနေတြနဲ႔ ရင္ဆိုင္ဖို႔ ႀကိဳးစားေလ့က်င့္ရမယ္”

ေအဒမ္က မွတ္ခ်က္ခ်ပါတယ္။

“ အဲဒီလိုအျပဳအမူေတြကို ကြၽန္ေတာ္သတိထားမိတယ္ ေဒါက္တာအုန္း”

“ ဒါေၾကာင့္ အလိုအေလ်ာက္ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ ေၾကာက္ရြံ႕ထိတ္လန္႔စိတ္ (Panic Attack) ကေနၿပီး တစ္စံုတစ္ခုကို အေၾကာက္လြန္ေရာဂါ (Phobia) ျဖစ္မလာေအာင္ ေလ့က်င့္ရမယ္။ ဂ်ဴလီေရွာင္ရွားခ်င္တဲ့ေနရာေတြကို သြားျဖစ္ေအာင္ သြားၾကည့္၊ တျဖည္းျဖည္းေလ့က်င့္။ အစပိုင္းမွာ တစ္ေယာက္တည္းမသြားခ်င္ရင္ ေအဒမ္ကို အေဖာ္ေခၚသြားေပါ့”

Click to comment

Leave a Reply

သင့် email လိပ်စာကို ဖော်ပြမည် မဟုတ်ပါ။ လိုအပ်သော ကွက်လပ်များကို * ဖြင့်မှတ်သားထားသည်

Most Popular

Healthy Life Ad
To Top